Powstanie kościoła i pierwsze lata
Kościół Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny Zwycięskiej w Lublinie został wybudowany przy jednym z najstarszych traktów komunikacyjnych Lublina w latach 1412-1426, na miejscu istniejącej już wcześniej kaplicy Najświętszej Maryi Panny, św. Barbary i św. Zofii, poświęconej przez biskupa krakowskiego Piotra Wysza w 1396 roku. Jego powstanie było ściśle związane z głęboką wiarą religijną króla Władysława Jagiełły w skuteczną pomoc Bożą, jakiej doznał w czasie walk z Krzyżakami. Lubelska świątynia miała być wotum dziękczynnym za zwycięstwo odniesione nad nimi pod Grunwaldem i Tannenbergiem 15 lipca 1410 roku. Jednocześnie była także pierwszym w kraju pomnikiem je upamiętniającym.
Wydarzenie to dokumentują 3 tablice pamiątkowe, które znajdują się: w kaplicy Matki Bożej i św. Judy Tadeusza, pod stiukowym popiersiem króla – fundatora, w półokrągłej niszy nad głównym wejściem do kościoła oraz w imitującej wejście niszy na frontonie kościoła.
Obok kościoła Wniebowzięcia NMP Zwycięskiej, także z inicjatywy króla, został wybudowany klasztor brygidów i sióstr brygidek, których sprowadzono z Gdańska. Wierzono bowiem, że klęskę Krzyżaków przepowiedziała już św. Brygida w swoich pismach. Sam Władysław Jagiełło wyrażał przekonanie, że on sam jest zapowiedzianym wiele lat wcześniej przez nią Wodzem, który miał ukarać zakon za dokonane zbrodnie, co też i uczynił.
Zgodnie z tym, co głosi tradycja, zasady funkcjonowania zakonu pw. Najświętszego Zbawiciela (tzw. brygidki) zostały objawione św. Brygidzie przez Chrystusa. Oryginalnym jego rysem było to, że w monasterach żyli obok siebie, rozdzieleni murem klasztornym brygidzi i brygidki, przy czym zwierzchność w klasztorze sprawowała ksieni. Reformy trydenckie zlikwidowały jednak odłam męski (koniec XVI wieku). Konwent lubelski był jednym z pierwszych klasztorów brygidiańskich w Polsce, obok istniejących już w Gdańsku i Elblągu. W przeciwieństwie jednak do dwu pozostałych, które zmagały się z problemami finansowymi czy organizacyjnymi, zakon w Lublinie rozwijał się w dogodnych warunkach i przez długie lata był jedynym konwentem żeńskim na wschód od Wisły.
Na zachodniej ścianie kaplicy północnej w konchowej wnęce znajduje się popiersie monarchy, króla Władysława Jagiełły z 1910 r. Na głowie króla królewską korona, wokół szyi krzyż, szata spięta na prawym ramieniu. Na piersiach krzyż. Tło wnęki płaskorzeźbione w liść dębu. Pod wnęką wmurowana tablica inskrypcyjna z brązowego marmuru, na której umieszczono złocony napis:
ŚWIĄTYNIĘ TĘ WZNIÓSŁ
KRÓL WŁADYSŁAW JAGIEŁŁO
NA PAMIĄTKĘ ZWYCIĘSTWA ODNIESIONEGO
POD GRUNWALDEM D. 15 LIPCA 1410 ROKU
W PIĘĆSETNĄ ROCZNICĘ
WDZIĘCZNA POTOMNOŚĆ TABLICĘ TĘ POŁOŻYŁA




Życie w lubelskim klasztorze zaczęło się w 1426 roku. Siostry brygidki sprawowały opiekę nad nim i kościołem do 1835 roku. W okresie swoich „rządów” utworzyły stowarzyszenie charytatywne, tzw. Bractwo Ubogich, mające na celu niesienie pomocy materialnej i moralnej osobom ubogim oraz przeprowadziły szereg gruntownych prac, które zmierzały do rozbudowy świątyni i budynków ją otaczających. Duże zasługi w tym kierunku mają zwłaszcza ksieni Agnieszka Jastkowska (1589-1630) oraz jej następczyni Dorota Firlejówna (1632-1660). O ile pierwsza z nich skupiła się na budowaniu, modernizowaniu, przebudowie głównie budynków (za jej czasów m. in. powstały trzy spośród czterech skrzydeł klasztoru, wieża i chór kościelny, zmianie uległo prezbiterium), o tyle druga skupiła się przede wszystkim na zmianie dekoracji wnętrza kościoła i ważniejszych pomieszczeń klasztornych (wprowadzono w prezbiterium stalle, powstało pięć ołtarzy, nowa ambona oraz balustrady zdobione przedstawieniami emblematycznymi). Pieniądze na cele związane z odbudową oraz modernizacją kościoła pochodziły głównie z posagów licznie napływających w tym czasie do zgromadzenia zakonnic. Limitowano nawet ich nabór, przyjmując jedynie te, które posiadały odpowiednio wysoki posag. Ponadto, kiedy Dorota Firlejówna była ksienią, rodzina Firlejów także szczodrze wspomagała klasztor.
Z kolei klasztor pobrygidkowski od 1917 roku przejęły sprowadzone ze Lwowa siostry urszulanki, które poświęciły się pracy pedagogicznej i wychowawczej, przejmując te funkcje po siostrach wizytkach. Dobudowały one II piętro do zabytkowego jednopiętrowego budynku, boczne skrzydło kościoła i inne budynki gospodarcze, które istnieją do dnia dzisiejszego. Prowadziły one internat i szkoły do jesieni 1939 roku, przyczyniając się w ten sposób do etycznego oraz patriotycznego wychowania wielu roczników dziewcząt. Za zgodą władz okupacyjnych w 1941 r. otworzyły Szkołę Gospodarstwa Domowego, a w 1942 r. Szkołę Hotelarską. Jesienią 1944 r. uruchomiły Szkołę Podstawową oraz Gimnazjum i Liceum. Jednak 5 lat później zakazano im przyjmowania uczniów do Szkoły Podstawowej, a w 1955 r. nastąpiła likwidacja Gimnazjum i Liceum przez komunistyczne władze PRL. Przejęte w ten sposób przez nią pomieszczenia klasztorne przeznaczone zostały na nowo utworzone VII Liceum Ogólnokształcące, a częściowo na inne instytucje miejskie m.in. Muzeum Literackie im. Józefa Czechowicza – lubelskiego poety. Tylko część pomieszczeń pozostawiono siostrom urszulankom, które zajęły się katechizacją w parafiach lubelskich, pracą administracyjną i naukową na Katolickim Uniwersytecie Lubelskim, zaś kilka z nich – obsługą kościoła.
W latach rządów komunistycznych wyświetlane były tu filmy o tematyce biblijnej, religijnej i historycznej, które ze względu na swą treść oraz wartości nie mogły być wówczas prezentowane w objętych cenzura kinach (np. „Jezus z Nazaretu”, „Golgota”, „Quo Vadis”). W przykościelnej sali katechetycznej przez długie lata odbywało się nauczanie religii młodzieży szkolnej i akademickiej. Za rektoratu ks. kan. dr. S. Młynarczyka organizowane były konferencje o tematyce religijnej, historycznej i światopoglądowej. Przykładem może być cykl 5 wykładów „Chrześcijaństwo a humanizm” zorganizowany w lutym 1976 roku. Z kolei za rektoratu ks. dr. M. Brzozowskiego miały miejsce konferencje naukowe o tematyce dogmatycznej, moralnej i apologetycznej np.: „Rola chrześcijaństwa w kształtowaniu kultury polskiej”, „Rola Kościoła w czasie II wojny światowej w Polsce” czy „Pierwiastki religijne w literaturze polskiej”. W kościele organizowano także spotkania z aktorami, którzy po nabożeństwach recytowali utwory naszych wieszczów.
Współcześnie kościół Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny Zwycięskiej jest nadal miejscem nie tylko uroczystości o charakterze czysto religijnym, ale także nabożeństw i obchodów religijno-patriotycznych organizowanych z okazji świąt państwowych i rocznic upamiętniających najważniejsze wydarzenia historyczne naszej ojczyzny. Spotykają się tu również organizacje kombatanckie o nurcie chrześcijańsko-niepodległościowym, podtrzymywana jest tradycja recytowania okolicznościowych wierszy, tematycznie związanych z daną uroczystością rocznicową lub konkretną osobą.